Masumiyet Müzesi: Mutlu aşk yoktur

Burcu B. Bilgin

(7.5/10)

Nobel ödüllü yazar Orhan Pamuk’un aynı adlı romanından ekrana uyarlanan Masumiyet Müzesi adlı dizi uzun süredir merakla bekleniyordu.

Netflix yapımı diziyi izleyip sizler için değerlendirdim:

Fragmanı Youtube’da izlemek için linke tıklayın

Yönetmen koltuğunda Zeynep Günay’ın oturduğu dizide Kemal Basmacı rolünde Selahattin Paşalı, Füsun Keskin rolünde ise Eylül Lize Kandemir yer alıyor.

Senaryosunu Ertan Kurtulan’ın yazdığı Ay Yapım imzalı dizide ayrıca Oya Unustası, Tilbe Saran, Bülent Emin Yarar, Gülçin Kültür, Ercan Kesal, Hasan Erdem, Bora Akın, Zeynep Dinsel, Tolga İskit, Onur Ünsal, Enes Danış, Eren Kabatepe, Jessica Taşçı, Aybike Turan, Cem Bayurgil, Neslihan Arslan ve Cansel Elçin rol alıyor.

Pamuk’un 1990 yılından itibaren müzeyi ve romanı birlikte düşünerek objeler topladığı, bu objeleri kafasında tasarlayarak romanı yazdığı, ardından da objeleri müzede topladığı projenin kitabı 2008’de yayımlandı. Müze ise 2012’de Çukurcuma’da ziyarete açıldı.

Bu ilgi çekici projeden uyarlanan dizi, kitabın baş kahramanı Kemal (Selahattin Paşalı) ile Pamuk’u aynı evrende buluşturan sekansla başlıyor. “Hayatımın en mutlu anıymış. Bilmiyordum,” diyen ana karakter Kemal Basmacı, yazardan topladığı objelerin hikayesini anlatan bir kitap yazmasını istiyor. Bu noktadan sonra geçmişe dönülüyor ve öykü başlıyor.

Hikayenin başı, 1970’lerde İstanbul’un varlıklı kesiminin ikamet ettiği Nişantaşı semtini merkez alıyor. Bir diplomatın kızı olan Sibel (Oya Unustası) ile flört eden ve nişanlanmaya hazırlanan Kemal, bir akşam yemekten dönerlerken sevgilisinin bir mağazanın vitrininde Jenny Colon marka bir çanta görmesi üzerine ertesi gün sürpriz olarak çantayı almak üzere butiğe gidiyor.

Kemal, burada çalışan uzak akrabaları Füsun (Eylül Lize Kandemir) ile rastlaşıyor ve çantayı alıyor. Ancak çanta üzerinden başlayan tesadüfler zinciri, Kemal’i yıllar sürecek saplantılı bir aşka sürüklüyor.

Bu arada, “sahtelik ve orijinallik” tartışmalarına yol açan ve bu sebeple de her şeyi başlatan çantanın markası olan Jenny Colon, tamamıyla Orhan Pamuk tarafından kitap için icat edilmiş bir marka.

Ancak ünlü yazara ilham veren Jenny Colon ise gerçekte var. 1855 yılında Paris’te bir sokak lambasına kendini asarak intihar eden ünlü Fransız şair Gerard de Nerval’in aşık olduğu Jenny ya da gerçek ismiyle Marguerite Colon, 19. yüzyılda yaşamış bir opera ve tiyatro sanatçısı.

Yalnız dizinin ilk bölümü itibarıyla göze batan birkaç aksaklığa da dikkati çekmek gerekiyor. Bir kere daha ilk sahnelerde karşımıza çıkan Kemal’in o dönemde 60 yaşında olduğu belirtiliyor. Ancak yapılan makyaj, oyuncuyu en az 70-75 yaşlarındaki bir insana dönüştürmüş.

Aynı şekilde sırtının haddinden fazla kamburlaşması, ses tonu ve tüm genel hatlarıyla yaşından fazla, hatta aynı sahneyi paylaştığı 73 yaşındaki Pamuk’tan da yaşlı duruyor. Ayrıca makyaj da çok acemice yapıldığından oyuncuyu mezardan çıkmış bir zombi gibi gösteriyor.

Yine bir başka sorunu da Nişantaşı sokaklarını gördüğümüzde fark ediyoruz. Neredeyse herhangi bir yaşanmışlık taşımıyormuşçasına yeni görünümlü sokaklar, buranın gerçekten 1970’lerdeki İstanbul sokakları değil bir film seti olduğunu gözümüze sokuyor.

Sokaklar öylesine set havasında ki TRT dizisi Seksenler’i izlermiş gibi oluyoruz.  Bu dizi için de 80’li yıllara dair bir set yapılmış ve aynı böyle görünmüştü.

Bu oyuncakmış gibi görünen evler, arabalar ve sokaklar ne kadar acemi işiyse dizinin önemli bir kısmına ev sahipliği yapan Merhamet Apartmanı da o kadar gerçekçi ve canlı.

Kemal’in annesi Vecihe Hanım’ın (Tilbe Saran) birkaç kez kullandığı eşyaları bir araya topladığı bir ev olan Merhamet Apartmanı’ndaki bu daire, Kemal ile Füsun’un aşkına tanıklık ediyor ve içindeki her bir obje de özenle seçilmiş.

Zaten Kemal ile Füsun’un öyküsünü zaten bu objelerin her biri dile gelse çok iyi anlatabilir. Daha küçüklük çağlarından ikiliyi teker teker, sonra da ortak geçmişlerine bu objeler taşıyor.

Füsun’un F harfli küpesinden üç tekerlekli bisiklete, kara kulaklı sokak köpeği biblosundan genç kızın içtiği izmaritlere kadar yaşanmışlığı anlatan bu objeler, hikayenin cansız tanıkları.

Hikayeye dönecek olursak, Kemal ile Füsun’un sorunlu kişiliklerine aslında her ikisinin de annelerinin neden olduğunu görüyoruz.

Kemal’in eşya biriktirme huyu, bunlara takıntılı olması annesinin koskoca bir daireyi boş bırakıp eski eşyalarla doldurmasından ileri geliyor. Cemiyet hayatındaki yerine büyük önem atfeden Vecihe Hanım (Tilbe Saran) her iki oğlu Kemal ve Osman (Tolga İskit) ile eşi Mümtaz (Bülent Emin Yarar) üzerinde de baskın.

Vecihe Hanım’ın “zayıf karakterlilik” diye nitelendirdiği benzer bir yasak ilişkiyi eşi Mümtaz Bey de 30’lu yaşlarında kuruyor ve sevgilisi olan genç kadın kanserden hayatını kaybediyor.

Aynı yola oğlunun da sapmasında aslında sadece heyecan arama düşüncesi yok. Mümtaz Bey de tıpkı oğlu Kemal gibi kendini Nişantaşı çevresine ve sosyeteye ait hissetmiyor. Her ikisinde de aslında daha sade ve mütevazı yaşantıları keşfetme arzusu var.

Her ne kadar sevimli ve anaç bir anne figürü gibi görünse de Füsun’un annesi Nesibe (Gülçin Kültür) de zengin bir ailenin fakir akrabası olarak oldum olası dikey sosyal geçiş takıntısına sahip.

Daha 18 yaşını doldurmadan Füsun’u, hem de yaşını büyük göstererek güzellik yarışmasına sokan Nesibe, kızının bir ömür boyu zengin ve/veya şöhretli olma hayalleri kurmasının sebebi. Bu nedenle de Füsun hikaye boyunca önce Sibel’e özeniyor ve bu yüzden Kemal’den etkileniyor. Sonrasında ise oyuncu olma düşlerine kapılıyor.

Bu arada tabii burada bir parantez açmak gerekirse Orhan Pamuk’un sürekli sosyal, toplumsal ve politik öğelerle bezediği romanında dönemin değer yargılarına da bolca yer veriliyor.

O dönemin şartlarında genç kızların evlilik öncesi cinsel ilişkiye girmesi “sonuna kadar gitme” diye nitelendirilirken, buna rağmen evlenmeyen kızlar toplumca kınanıyor. Kemal ile mutlaka evleneceğini düşünen Sibel ve bu umudu taşıyan Füsun, farklı toplumsal sınıflara ait olsalar da kadın üzerindeki sosyal baskıyı yaşıyor.

Roman dönemin aynası olsa da dizide toplumsal ve sosyal öğeler azaltılmış, daha çok bir melodram havasında. Ancak, kısıtlı da olsa o yılların kilometre taşı olan kimi önemli gelişmelere de yer veriliyor.

Mesela 15 Kasım 1979 tarihinde Kadıköy açıklarında kaza yapan ve günlerce yanan Independenta adlı petrol tankerinin yarattığı dehşet, 1980 askeri darbesi gibi tarihi dönüm noktalarını dizide izleme fırsatını yakalıyoruz.

Dizinin beşinci bölümünde Kemal’in Fatih sokaklarında başlayan ve Fatih Oteli’nde kalmaya başlamasıyla süren yolculuğu, “aidiyet sorunu” yaşayan protagonistin oldukça kırılgan olan özgüvenini daha yoksul semtlerde yeniden kazanmasını sağlıyor.

“Uzun süreden beri ilk defa deliksiz uyudum,” dediği Fatih Oteli’nin camındaki “Kalorifer yanıyor,” yazısı çok çarpıcı. Sokakta oynayan çocuklarla, sokak köpekleriyle, lüks otomobile hayretle bakan insanlarıyla yaşayan bir sokak var Kemal’in karşısında.

Fatih sokaklarındaki gerçekçilik ile set oluşturularak yapılan makete benzeyen sokakların aynı dizide bir araya gelmesi de aslında dizinin birbirinden iki kopuk hattı olarak göze çarpıyor.

Füsun’un daveti üzerine tam bir yıl sonra Kemal’in onun dünyasına geri dönmesi ve bu kez işin içine Keskin ailesinin fertlerinin de girmesiyle öykü bir başka yere doğru evriliyor. Zira artık karakter dönüşümünün yeni bir durağına ulaşmış Füsun’u izliyoruz.

Hayattaki bir çok umudunu yitirmiş Füsun, ilerleyen bölümlerde Vecihe Hanım’ın “Çok güzel bir kız ama çok çekmiş bir hali var,” tanımına tam manasıyla uyuyor. Füsun’un bir türlü ulaşamadığı çok yüksek hayalleri var ve esasen Kemal’i de bunların önünde engel gibi görüyor.

O dönemde toplumun özellikle yoksul kesimindeki kızlarının evden kaçmalarına dahi neden olan “artistlik hayalleri” Füsun’u da işgal etmiş durumda. Gün boyu film izleyip kendisinin de oyuncu olacağını düşünüyor. Üstelik de bunlara Kemal’in sermayesi ile kurulan Limon Film sayesinde kavuşacağına inanmış durumda.

Biraz durağan başlayan ilk bölümlerin ardından hızlanan hikayesiyle merak uyandıran Masumiyet Müzesi, son iki bölümde de hafiften yine hız kesiyor ve o şaşırtıcı, hüzünlü finaliyle de son buluyor.

Her ne kadar sekizinci bölüm biraz durağan olsa da semboller, metaforlar açısından zengin ve bu bölümde görüntü yönetiminin başarısı, yönetmen Günay’ın başarılı kadrajlarıyla beraber zirve yapıyor.

Boylu boyunca uzanan ayçiçek tarlaları, Keskin ailesinin evinde olup Kemal’in alıp götürdüğü köpek biblosunun temsili sokak köpeği, Füsun’un kırmızı otomobille bir örnek kırmızı elbisesi, kırmızı ayakkabıları, kırmızı ojeleri ve rujunun bütün olarak ölümü çağrıştırması bunlar arasında.

Ancak diğer bölümlerden kısa olan final bölümü yama gibi duruyor. Bunun yerine tekrarlardan kaçınılarak sekizinci bölümde tüm bu gelişmelerin özetlenmesi daha yerinde olurdu.

Netice itibarıyla sevdiği kızın bile kleptoman, yalancı ve manipülatör olarak gördüğü, kendini arayan ve çevresinde bulamadığı için farklı gördüğü ilk kişiye karşı saplantı geliştiren, ruhsal yönden sıkıntılı genç bir adamla özel ve önemli olmak için mutlaka zengin ve/veya ünlü olmak gerektiğini düşünen genç bir kadının trajik hikayesini anlatan Masumiyet Müzesi, aslında bir dönemin objelerle anlatılmış hikayesi.

“İnsanlar unutur ama eşyalar unutmaz,” diyerek anları ölümsüzleştiren eser, edebiyatımızda bir kilometre taşı.

Diyaloglardan çok Pamuk’un usta kaleminden betimlemeler, anlatımlar ve iç seslerle aktığından filme çekmenin oldukça zor olduğu Masumiyet Müzesi, senarist Ertan Kurtulan’ın başarılı metni sayesinde öyküyü anlatmakta zorlanmıyor. Ancak dizi, aslında senaryosundan çok teknik detaylarla sınıfta kalıyor.

İlk bölümde Kemal’in, son bölümde ise Kemal’in yanı sıra Sibel ve Zaim’in (Onur Ünsal) de eklenmesiyle bir zombiler ordusunun karşımıza çıktığı yapım, bu çapta bir diziye yakışmayan bir acemiliği barındırıyor. Yine maket bir şehri andıran Nişantaşı seti ve zaman zaman ses sorunları da dizinin eksilerinden. Buna karşın Merhamet Apartmanı’ndaki ve Çukurcuma’daki dairelerin objeleriyle beraber en iyi biçimde ekrana yansıtılması, titiz bir sanat yönetiminin ürünü olarak öne çıkıyor. Müzik seçimi de yine başarılı.

Oyunculuklara gelecek olursak, en başa altın harflerle Kemal Basmacı rolündeki Selahattin Paşalı’yı yazmak gerekiyor. Romanı okurken Kemal olarak gözümüzde birini canlandırmamışsak bile artık Paşalı’nın o kareye oturacağını düşünüyorum.

Selahattin Paşalı sevinirken, üzülürken, sokaklarda kah hüzünlü, kah heyecanlı yürürken, gizlice objeleri cebine yerleştirirken, Füsun’un rujunu sürüp aynada kendine bakarken, Merhamet Apartmanı’na gidip yatağa kendini atarak avaz avaz inlerken adeta hikayeyi yaşıyor.

Hikayede Füsun Keskin olarak izlediğimiz Eylül Lize Kandemir’in aslında hem şansı hem de şanssızlığı bu kadar etkili bir oyunculuk sergileyen Paşalı ile rol arkadaşı olması.

Ortak sahnelerinde bir yandan Kandemir’in oyunculuğuna katkı yapan Selahattin Paşalı, buna karşın o kadar üstün bir performans sergiliyor ki karşısında kim olsa ezip geçecek nitelikte. Bununla birlikte Kandemir’in özellikle sekizinci bölümdeki oyunculuğu dişe dokunur ölçüde.

Diğer oyunculuklara gelecek olursak Vecihe rolündeki Tilbe Saran ile Nesibe rolündeki Gülçin Kültür’ün de bir alkışı hak ettiğini söylemek gerekiyor. Her ikisi de diziye çok şey katmışlar.

Füsun’un babası Tarık Bey rolündeki Ercan Kesal, televizyonun üzerindeki kara kulaklı sokak köpeğinin kaybolmasını dert edecek kadar naif, ölçülü ve iyi kalpli baba rolünde yine ustalığını konuşturuyor.

Çok başarılı bir oyuncu olan Onur Ünsal’ı, Meltem Gazozları’nın şımarık sahibi Zaim rolünde kısa da olsa izlemek bir keyifti. Ancak bu kadar iyi bir oyuncudan çok daha fazla yararlanılmasını beklerdim.

Dizinin beş bölümüne damgasını vuran bir başka oyuncu da Sibel rolündeki Oya Unustası. Oyuncu, kendine öyle inandırıyor ki Paris’e gitsek Eyfel Kulesi’nin önünde Jenny Colon marka çantasıyla dolaşırken görürmüşüz gibi geliyor.

Sonuç olarak Masumiyet Müzesi gibi Türk edebiyatının yüz aklarından, ekrana uyarlanması da zorlu bir metni alıp ortaya bir dizi koyabilen ekibin bazı teknik detaylar haricinde iyi bir iş ortaya koyduğunu söyleyebiliriz.

Hele ki Netflix’in yerli yapımları arasından izlenebilir boyutta bir şeyler bulmanın ne kadar zor olduğu düşünülürse Masumiyet Müzesi’nin çan eğrisiyle notunu da yüksek tutmak lazım. Kitabı sevenler başta gelmek üzere izlenmesini tavsiye ederim.